अमेरिका–इजरायलको आक्रमण र इरानको जवाफी कदम

काठमाडौं। संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले इरानको राजधानी तेहरानसहित देशका विभिन्न क्षेत्रमा लक्षित सैन्य आक्रमण गरेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसलाई ‘ठूला सैन्य कारबाही’ भनेर वर्णन गरेका छन्। यी अभियान अमेरिका र इरानबीच आणविक र ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रमसम्बन्धी वार्ताको बीचमा भएको हो। यो घटना विगत आठ महिनादेखिको अमेरिका–इरान सैन्य तनाव र १२ दिन लामो युद्धपछि आएको हो।

इरानले तत्काल उत्तर इजरायलतर्फ मिसाइल प्रहार गरेर जवाफी हमला गरेको छ। हालसम्म इजरायल र इरानमा क्षति र हताहतीबारे विस्तृत विवरण सार्वजनिक भएको छैन। तर फार्स समाचार एजेन्सीका अनुसार बिहान ९ः२७ बजे तेहरानमा लगातार विस्फोट भएका थिए। सामाजिक सञ्जालमा साझा भएका भिडियोमा सहरका विभिन्न भागबाट धुवाँ उठेको देखिएको छ।

तेहरानभित्रका मुख्य लक्ष्यहरू युनिभर्सिटी स्ट्रिट, जुम्हुरी क्षेत्र र इस्लामिक रिभोल्युशनरी गार्ड कोर्प्सको मुख्यालय नजिक रहेका थिए। एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार पहिलो आक्रमण सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनेईको कार्यालय नजिक भएको थियो। त्यस्तै, तेहरानका अन्य भाग र केर्मानशाह, कुम, तब्रिज, इस्फहान, इलाम, कराज लगायतका शहरहरूमा पनि विस्फोटका रिपोर्ट आएका छन्।

इरानले अमेरिकी र इजरायली कारबाहीको जवाफमा खाडी क्षेत्रका कतार, युएई, बहराइन र जोर्डनमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डामा हवाई हमला गरेको छ। कतारको अल–उदीद एयरबेस, जसले अमेरिकी वायुसेनाको कमाण्ड सेन्टरको रूपमा काम गर्छ, प्रमुख निशाना बनेको छ। इरानले भने, मिसाइल आक्रमण आवासीय क्षेत्रदेखि टाढा गरी कतारका नागरिकलाई कुनै जोखिम नपर्ने व्यवस्था गरेको जनाएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार अमेरिका–इजरायलको संयुक्त आक्रमण सफल भए पनि अमेरिकी उद्देश्य स्पष्ट नभएको समस्या रहन्छ। पूर्व अमेरिकी सेनाप्रमुख जनरल चार्ल्स वाल्ड भन्छन् कि अमेरिका इरानमा स्थल आक्रमण गरेर सत्ता परिवर्तन गर्ने सम्भावना कम छ। त्यसको सट्टा हवाई अभियान र मिसाइल प्रयोग गरेर सीमित लक्ष्यमा प्रभाव पार्ने रणनीति अपनाउने सम्भावना बढी छ। रॉयल युनाइटेड सर्भिसेज इन्स्टिच्युटका थॉमस विथिङ्टनले भने, इरानले आफ्नो वायु सुरक्षा प्रणाली मजबुत बनाएको छ र त्यसमा रूस र चीनको सहयोग रहेको छ।

यसैबीच सर्वोच्च नेता खामेनेईको अवस्थाबारे केही दिनदेखि सार्वजनिक रूपमा पुष्टि भएको छैन। तेहरानको केन्द्र नजिक उनका परिसर जाने सडकहरू विस्फोट र सुरक्षा जोखिमका कारण बन्द गरिएको थियो। राष्ट्रपति मसूद पेजेशकियन भने सुरक्षित रहेको जानकारी आएको छ।

विश्लेषकहरू भन्छन् कि अमेरिका–इजरायलको लक्ष्य अस्पष्ट हुँदा सैन्य अभियान सफल भए पनि दीर्घकालीन नीतिगत परिणाम अनिश्चित रहन्छ। ट्रम्प प्रशासनले तेहरानसँगको सम्बन्धमा स्पष्ट रणनीति तय नगरेको कारण यस संकटको समाधान अझ जटिल बन्न सक्ने देखिन्छ।

यस घटनाले एसियामा अस्थिरता थप बढाएको छ। खाडी क्षेत्रका राष्ट्रहरूमा सुरक्षा सतर्कता उच्च स्तरमा पुगेको छ भने अमेरिकी–इरानी तनावले ऊर्जा आपूर्ति, तेल मूल्य र क्षेत्रीय स्थिरतामा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने सम्भावना रहेको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।