भदौ २३ र २४ का घटना : दुई अतिवादबीचको लडाइँ

काठमाडौं। फागुन २१ को निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा भदौ २३ र २४ का घटनापछि राजनीतिक दलहरू जेनजी आन्दोलनको मूल्यांकनमा तीन प्रमुख धारणामा विभाजित छन्। नेकपा एमालेले आन्दोलनलाई विदेशी षडयन्त्र र विगतको असफल शासनसँग जोडेर हेर्दै आएको छ भने रवि लामिछाने नेतृत्वको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले जनक्रान्ति र कुशासनविरुद्धको प्रतिकारको रुपमा अर्थ्याएको छ। अर्कोतर्फ, नेपाली कांग्रेस र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)ले दुवै दृष्टिकोणलाई अतिवादी ठहर गर्दै मध्यमार्ग अपनाउनुपर्ने जोड दिएका छन्।

एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीका अनुसार फागुन २१ को निर्वाचन देश बनाउने र देश जलाउने शक्तिबीचको निर्णायक महासंग्राम हो। उनका अनुसार, 'यसपल्टको चुनाव देश जलाउने कि बनाउनेको बिचको हो। जनता जलाउनेको पक्षमा लाग्ने छैनन्।' पार्टीका अन्य नेताहरू पनि जेनजी आन्दोलनलाई आगामी निर्वाचनसँग जोडेर प्रस्तुत गरिरहेका छन्।

रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले भने आन्दोलनका दौरान बालबालिकामा गरिएको गोली हानालाई मुख्य घटनाक्रम ठहर गर्दै सिंहदरबार जलाउने कार्य अर्को घटकको जिम्मेवारी भएको दाबी गरेका छन्। उनले आफूले हिंसात्मक गतिविधिहरूको गलत स्वीकार्दै पनि आरोप अरूमाथि लगाउने प्रयास भइरहेको बताएका छन्। लामिछानेले भने, 'स्कुलको ड्रेसमा आएका बालबालिकामा गोली हानिएको थियो, त्यसपछि मात्र संरचना जलेका हुन्। जो बालबालिकालाई गोली हाने, उनीहरूले सिंहदरबारलाई जलाए।' उनका अनुसार, यो घटनामा कांग्रेस, एमाले र नेकपाको नेतृत्व संलग्न रहेको आरोप लाग्छ।

कांग्रेस सभापति गगन थापा र नेकपाका संयोजक प्रचण्ड दुवैले भदौ २३ र २४ का घटनालाई दुई प्रकारका अतिवादको उदाहरणको रुपमा हेर्नुपर्ने तर्क राखेका छन्। कांग्रेस र नेकपाले सरकारको कमजोरी र अस्थिरतालाई औचित्य नदिने बताएका छन्। प्रचण्डले भने, 'भदौ २४ गते राज्यको सम्पत्ति र पार्टी कार्यालय जलेको घटना अर्को अतिवादी गतिविधि हो। यी दुवै प्रवृत्तिलाई परास्त गर्न आवश्यक छ।' उनी आगामी निर्वाचनमा आफ्नो पार्टीलाई जनताको समर्थन सुनिश्चित गर्न आह्वान गर्दै आएका छन्।

सभापति थापाले पनि निर्वाचनको सन्दर्भमा भदौ आन्दोलनका घटनालाई सम्झाउँदै भने, 'दुई वर्षअघि निर्वाचन किन हुन लाग्यो? दर्जनौं निहत्था युवाको हत्या, आमाहरूको काख रिक्त, सिंहदरबार जल्नु–यी सबै घटनाले वर्तमान निर्वाचनको महत्व देखाउँछ।' उनका अनुसार निर्वाचनपछिको परिणामले दुवै प्रकारका अतिवादलाई पोषण गर्ने खतरा रहेको छ।

राजनीतिक दलहरूको दृष्टिकोण विश्लेषण गर्दा स्पष्ट देखिन्छ कि एमाले र रास्वपा फरक तर समान रुपमा अतिवादी व्याख्या प्रस्तुत गरिरहेका छन्। एमाले विदेशी षडयन्त्र र सरकार विरोधी शक्तिहरूको उपस्थितिमा जोड दिन्छ भने रास्वपा जनक्रान्ति र कुशासनविरुद्धको प्रतिक्रिया भनेर आन्दोलनलाई अर्थ्याउँछ। कांग्रेस र नेकपा भने दुवै दृष्टिकोणको आलोचना गर्दै मध्यमार्ग अपनाउन, देशलाई नियम र कानुनभित्र सुरक्षित राख्नुपर्ने जोड दिएका छन्।

यो घटनाक्रमले देखाउँछ कि राजनीतिक दलहरू आगामी निर्वाचनमा आफ्ना एजेन्डा, मूल्यांकन र व्याख्यालाई जनमतमा प्रस्तुत गर्दै जनताको समर्थन जुटाउने रणनीतिमा छन्। यसैबीच, दुवै पक्षको अतिवादी व्याख्या देशको स्थिरता र विकासका लागि चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ। विश्लेषकहरूको दृष्टिमा निर्वाचन परिणाम र राजनीतिक दलको व्यवहारले मुलुकको भविष्यलाई सिधा असर गर्नेछ।

भदौ आन्दोलन र त्यसको व्याख्या अहिलेको राजनीतिक परिदृश्यमा एक निर्णायक बिन्दु बनेको छ। दलहरू आफ्नो दृष्टिकोण जनतासम्म पुर्‍याउँदै चुनावी रणनीति अगाडि बढाइरहेका छन्। आगामी निर्वाचनले देशमा स्थिरता, लोकतन्त्रको मजबुती र अतिवादको न्यूनिकरण गर्न कस्तो भूमिका खेल्नेछ भन्ने विषयमा सबैको ध्यान केन्द्रित छ।