काठमाडौं । नेपाल र भारतका प्रमुख थिंक ट्यांकका विश्लेषकहरूले परम्परागत तथा गैर–परम्परागत सुरक्षा चुनौतीहरूको सामना गर्न नेपाल र भारतबीच सुरक्षा हितमा अभिसरण, सहकार्यको निरन्तरता र नीतिगत समन्वयको महत्त्वमा सामूहिक जोड दिएका छन् ।
नेपाल इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेसनल कोअपरेसन एन्ड एंगेजमेन्टले ‘क्षेत्रीय सहकार्य नेपाल–भारत सुरक्षा सहकार्य सुदृढीकरण’ विषयमा नेपाल–भारत थिंक ट्यांक फोरम आयोजना गरेको थियो ।
कार्यक्रममा राजनीतिक तथा सुरक्षा विश्लेषक (सेवानिवृत्त) मेजर जनरल विनोज बस्न्यातले नेपालमा ‘जन–चेत’ प्रदर्शन अप्रत्याशित नभए पनि यसको विकसित हुने तरिका अर्थपूर्ण रहेको बताए ।
उनले निर्वाचनको महत्त्व औँल्याउँदै केवल निर्वाचनले राजनीतिक स्थिरता सुनिश्चित गर्छ कि गर्दैन भन्ने प्रश्न उठाए । पुराना चक्र दोहोरिन सक्ने चेतावनी दिँदै उनले निर्वाचनपछिको अवस्थालाई ‘राजनीतिक समाधानभन्दा रणनीतिक विश्राम’ का रूपमा व्याख्या गरे र समावेशी संवादको आवश्यकता औँल्याए ।
नाइसका कार्यक्रम संयोजक विवेकध्वज थापाले भारतलाई उपनिवेशपछिको शक्ति नभई रणनीतिक साझेदारका रूपमा हेर्दै नेपाल–भारत सम्बन्ध उदीयमान युवा जनसंख्याको साझेदारीमा केन्द्रित हुनुपर्ने बताए ।
जलस्रोत व्यवस्थापन, जलवायु परिवर्तन र सुरक्षा जस्ता साझा चुनौतीहरू उल्लेख गर्दै उनले ‘भारत–नेपाल युवा जलवायु फेलोसिप’ जस्ता पहल र सॉफ्ट पावरमार्फत सहकार्य विस्तार गर्न सुझाव दिए ।
नाइसकी निर्देशक सुप्रिया काफ्लेले द्विपक्षीय सम्बन्ध सुदृढ गर्न शैक्षिक तथा नीतिगत तहमा सक्रिय संलग्नताको आवश्यकता औँल्याइन् । उनले भारत सरकारले भारतमा नेपाल अध्ययनलाई र नेपाल सरकारले स्वदेशमा भारत अध्ययनलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्नेमा दृढ विश्वास व्यक्त गर्दै ज्ञान आदानप्रदान र संस्थागत सहयोगले मात्र दुई राष्ट्रबीचको पारस्परिक समझदारी अभिवृद्धि गर्न सक्ने बताइन् ।
कार्यक्रममा भारतको सबैभन्दा पुरानो थिंक ट्यांक ‘युनाइटेड सर्भिस इन्स्टिच्युट अफ इन्डिया’का महानिर्देशक (सेवानिवृत्त) उप–एडमिरल सञ्जय जसजीत सिंहले नेपालीहरूको साहस र वीरता भारतीय सैन्य शक्ति र राष्ट्रिय सुरक्षाको अग्रपङ्क्तिमा रहँदै आएको बताए ।
उनले अग्निवीर योजना नेपाली नागरिकका लागि पनि भारतीय नागरिकसरह खुला रहेको र यो सन् १९७० पूर्वको गैर–पेन्सनयोग्य कलर सेवा जस्तै रहेको बताए । यस योजनाले अनुशासित, प्रेरित र सशक्त युवाशक्तिमार्फत मानव पुँजीमा लगानी गर्ने अवसर प्रदान गर्ने र यसले समाजलाई अझ सबल र समृद्ध बनाउने उल्लेख गरे ।
भारतका पूर्वराष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार तथा नाटस्टार्टका संयोजक राजीव पंकज शरनले नेपाली युवाहरूको अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासन आपूर्ति प्रभावित भएको बताए । उनले नेपाल र भारत दुवै देशका युवाहरूले नेपाल–भारत सम्बन्धको भविष्य निर्माणमा सहकार्य गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।
इन्डिया फाउन्डेसनका कार्यकारी उपाध्यक्ष आलोक बन्सलले भारत सीमापार आतंकवादको प्रमुख पीडित राष्ट्र भएको र यसको प्रभाव नेपालमा पनि पर्ने बताए ।
जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक सञ्जिता थपलियालले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई थिंक ट्यांक र शैक्षिक संस्थाहरूको कार्यले लाभ पुर्याएको उल्लेख गर्दै सहकार्य सुदृढ गर्ने ठूलो सम्भावना रहेको बताइन् । उनले दुवै देशका सरकारले थिंक ट्यांक र अनुसन्धानलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्नेमा जोड दिइन् ।
काउन्सिल फर स्ट्राटेजिक एन्ड डिफेन्स रिसर्चका सह–संस्थापक डा. गौरव सेनीले भारत–नेपाल सीमा गहिरो व्यापारिक, सांस्कृतिक र जनस्तरको सम्बन्धका कारण विशिष्ट रहेको तर यसको खुला प्रकृतिले साझा सुरक्षा चुनौती पनि सिर्जना गर्ने बताए ।
उनले मानव तस्करी, लागुऔषध ओसारपसार र नक्कली मुद्रालाई दुवै देशलाई प्रभावित गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय अपराधका रूपमा उल्लेख गर्दै जनवरी २०२५ मा बिहार प्रहरीले नक्कली नेपाली मुद्रा बरामद गरेको घटना उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरे ।
डा. सेनीले नियन्त्रणभन्दा सहकार्यमा जोड दिँदै सामाजिक तथा धार्मिक संस्थाहरूमा पारदर्शिता बढाउन र डिजिटल चेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए ।
विशेषगरी सीमावर्ती अनलाइन क्षेत्रमा फैलिने भ्रामक सूचनाले, खासगरी युवाको नेतृत्वमा हुने सक्रियताको क्रममा, अनपेक्षित रूपमा सुरक्षा र आर्थिक जोखिम सिर्जना गर्न सक्ने बताए ।
उनले स्थानीय तहमा संयुक्त साइबर सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्न, सीमा खुलापन कायम राख्दै साझा हित सुरक्षित गर्ने स्मार्ट सुरक्षा संयन्त्र विकास गर्न सिफारिस गरे ।
Facebook Comments